Nurkowanie na Nitroksie

    Co to jest nitrox?

        Nitrox - jak nurkować?

Nurkowanie na nitroksie staje się obecnie bardzo popularne. Nitrox to mieszanka tlenu i azotu, można uznać, że powietrze również jest nitroksem. Generalnie jednak mieszanki nitroksowe posiadają większą procentową zawartość tlenu niż jest w powietrzu. Większy udział tlenu w mieszaninie powoduje, mniejsze nasycenie azotem, co w prostej linii prowadzi do dłuższych czasów bezdekompresyjnych. Kurs nitrox-owy jest w zasadzie pierwszym krokiem w stronę nurkowań technicznych, "gorący nitrox" [1] jest mieszanką powszechnie używaną przez nurków technicznych w czasie dekompresji.

Kursy nurkowania na nitroksie

Oczywiście prowadzimy szkolenie nurkowania na nitroksie do 40%:

• dla nurków PADI polecamy tą stronę oraz podręcznik Enriched Air Diver PADI
• dla nurków CMAS polecamy osobną stronę kurs nitroksowy PN1 CMAS

Zalety nurkowania na nitroksie

1. Zwiększenie czasu bezdekompresyjnego w stosunku do czasów nurkowania na powietrzu,
2. Skrócenie dekompresji - kiedy już nurkujemy dekompresyjnie, czas spędzony na dekompresji będzie znacznie krótszy w porównaniu do powietrza.
3. Zwiększenie marginesu bezpieczeństwa - przy podobnych czasach nurkowania jak na powietrzu, będziemy się dalej trzymać od krzywej dekompresji zerowej.

Zmiana limitu bezdekompresyjnego w zależności od tego czy nurkujemy na powietrzu, nitroksie EAN 32 czy nitroksie EAN36. Niedowiarków odsyła na stronę tabele dekompresyjne.

Wady nurkowania na nitroksie

1. Bardziej zaawansowane planowanie nurkowania - musimy określić profil nurkowania, MOD (maksymalną głębokość operacyjna), poziom toksyczności tlenowej typu CNS, przy nurkowaniach dekompresyjnych.
2. Potencjalne ryzyko zatrucia tlenem - nurkowanie na mieszankach zawierających tlen niesie za sobą pewne ryzyko zatrucia tlenowego typu CNS, a nurkowanie na mieszankach z większą zawartością tlenu to ryzyko zwiększa się.
3. Dodatkowe procedury bezpieczeństwa - przed nurkowaniem, każdy nurek powinien osobiście sprawdzić zawartość tlenu  w mieszaninie i określić MOD.
4. Wyższe wymagania sprzętowe - dotyczą w szczególności butli nurkowych, ale nie tylko, aby zaplanować nurkowanie należy posiadać odpowiedni komputer czy tabele. Zobacz hasło czystość i kompatybilność tlenowa.
5. Mniejsza dostępność - nie wszędzie i nie zawsze mieszanka którą potrzebujemy jest dostępna. Możliwe, że dostępny będzie tylko jeden rodzaj gazu np nitroks EAN32.
6. Wyższa cena - przeważnie chodź nie jest to regułą, obecnie coraz częściej wiele baz oferuje nitroks w cenie powietrza.

Wiadomości teoretyczne o nurkowaniu na nitroksie

Więcej o właściwościach nitroksu jako mieszaniny gazów można znaleźć na stronie Nitrox. Znajdziesz tam również sporo informacji o dwóch najbardziej popularnych mieszankach EAN 32 i EAN 36. Niezbędne jest również zapoznanie się z właściwościami gazów tworzących nitrox czyli z tlenem O2 i azotem N2.

Należy zapoznać się z takimi określeniami jak:

• ciśnienie parcjalne gazu - przed wejściem do wody należy wykonać szereg obliczeń, obliczenie ciśnienia parcjalnego tlenu O2 na maksymalnej głębokości nurkowania to jedno z pierwszych.
• EAD (Equivalent Air Depth) - równoważna głębokość powietrzna. Do nurkowań nitroksowych można używać powietrznych tabel dekompresyjnych.
• MOD (Maximum Operating Depths) - Maksymalna Głębokość Operacyjna dla leniwych zamieszczam tabelę z wyliczonym MOD dla danej frakcji tlenu przy założeniu maksymalnych ciśnień parcjalnych na poziomie 1,4at i 1,6at.
• END (Equivalent Narcotic Depth) - równoważna głębokość narkotyczna
• Best Mix - najlepsza mieszanka dla danej głębokości nurkowania, nie zawsze możemy dostać nitroks o zawartości tlenu jaką chcemy, ale zawsze warto określić jaka mieszanka była by najlepsza.
• SAC - wskaźnik powierzchniowego zużycia gazu - jest niezbędny do planowania nurkowań dekompresyjnych, pozwala określić wymaganą ilość gazu.
• Analizator tlenowy - rodzaje analizatorów, oraz sposób kalibracji i pomiaru.

Wzór na ciśnienie parcjalne gazu

Wzór na MOD - maksymalna głębokość operacyjna

Bardziej zaawansowane planowanie nurkowania

Właściwe zaplanowanie nurkowania na nitroksie wymaga pewnej wprawy. Możemy nurkować na standardowych mieszankach lub zaplanować własne. Niezależnie co wybierzemy zawsze musimy określić:

• planowany profil nurkowania
• maksymalną głębokość nurkowania na danej mieszance - MOD lub określić Best Mix
• toksyczność tlenową typu CNS dla danego nurkowania
• toksyczność tlenową typu OTU dla danego nurkowania
• ilość potrzebnego gazu lub gazów na podstawie własnego SAC

Metody nurkowania na nitroksie

W zasadzie możemy mówić o kilku sposobach zaplanowania nurkowania na nitroksie:

1. Nurkowanie z komputerem nitroksowym - najprostsza metoda, wymaga dokonania tylko odpowiednich ustawień w komputerze nurkowym przed nurkowaniem.
2. Stosowanie tabel nitroksowych - dużą wadą takiej metody jest to, że w zasadzie jesteśmy ograniczeni do dwóch mieszanek, nitroksu EAN 32 i EAN 36
3. Stosowania tabel powietrznych i tabeli EAD (równoważnych głębokości powietrznych). Metoda czasochłonna, ale jedyna jeżeli nie mamy komputera nitroksowego ani odpowiednich tabel nitroksowych.
4. Bardzo leniwi nurkowie, którzy nie mają komputera ani odpowiednich tabel nitroksowych i nie maja ochoty niczego przeliczać mogą skorzystać z tabel powietrznych bez żadnych przeliczeń, tracąc jedną z zalet nitroksu jaka jest zwiększenie czasu bezdekompresyjnego, ale zyskując większy konserwatyzm.

UWAGA: Niezależnie jaka metodę stosujemy, należy zawsze przed nurkowaniem obliczyć lub odczytać z tabel MOD (Maksymalną głębokość operacyjna). To jedna z podstawowych zasad bezpieczeństwa nurkowania na nitroksie.

1. Komputera nitroksowego - jest to najprzyjemniejszy sposób i obecnie najczęściej spotykany, wszystkie obecnie produkowane komputery nurkowe posiadają "tryb nitrox". Przed nurkowaniem należy w  komputerze ustawić odpowiedni tryb oraz wprowadzić procentowy skład tlenu, z dokładnością do 1%. Czynność powinna być wykonana bezpośrednio przed nurkowaniem, ponieważ większość komputerów po określonym czasie wraca do ustawień jak dla powietrza. Po rozpoczęciu nurkowania zmiana trybu będzie już niemożliwa.
2. Tabel nitroksowych - jeżeli stosujemy standardowe mieszanki takie jak EAN32 (zawartość tlenu 32%) i EAN 36 (zawartość tlenu 36%) możemy użyć tabel dekompresyjnych obliczonych specjalnie dla tych mieszanek. Obsługa tabel nitroksowych jest identyczna jak standardowych tabel dekompresyjnych. Dodatkowo wymagana jest umiejętność korzystania z: tabeli toksyczności tlenowej typu CNS
3. Tabel powietrznych i AED - to najtrudniejszy sposób planowania nurkowania nitroksowego. Wymaga najwięcej czasu. Poznanie tej metody pozwala zrozumieć, z czego wynikają zalety nurkowania na nitroksie. Dodatkowo wymagana jest umiejętność korzystania z:  tabel EAD (tabeli równoważnych głębokości powietrznych), tabeli toksyczności tlenowej typu CNS
4. Tabel powietrznych - to pójście na skróty, stosujemy tabele powietrzne bez żadnych przeliczeń. Tej metody nie polecam, niewiele zyskujemy na konserwatyźmie, a wiele tracimy na czasie bezdekompresyjnym. Pamiętajmy jednak, aby bezwzględnie przestrzegać MOD dla danej mieszanki

 

Potencjalne ryzyko zatrucia tlenem

Niewłaściwie używany nitroks może być bardzo niebezpieczny. Nurkując na nitroksie należy pamiętać o jego toksycznym działaniu. Informacje występujących rodzajach zatrucia tlenem jest  niezbędne do bezpiecznego nurkowania. Występują dwa rodzaje toksyczności tlenowej:

1. toksyczność mózgowa CNS mająca duże znaczenie w planowaniu nurkowania, poziom CNS należy monitorować w trakcie trwania nurkowania i nie powinien on przekraczać 80%.
2. toksyczność płucna OTU jej znaczenie w samym nurkowaniu jest mniejsze, ale ma znaczenie w trakcie leczenia w komorze hiperbarycznej

Nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących toksyczności tlenowej, może spowodować poważne zatrucie organizmu i wystąpienia napadu drgawek tlenowych, a w konsekwencji doprowadzić do poważnych urazów, włącznie ze śmiercią.

Sprzęt wymagany do nitrox-u

W przypadku nurkowania z mieszankami o zawartości tlenu do 40% (frakcja tlenu FO2=0,40) można używać sprzęt do nurkowań powietrznych o ile producent sprzętu w instrukcji nie zalecił inaczej. Główne elementy na które należy zwrócić uwagę to zestawy butlowe oraz automaty oddechowe. Zobacz również stronę czystość i kompatybilność tlenowa.

Przygotowanie nitroksu należy powierzyć  gas blenderowi - jest to osoba przeszkolona i posiadająca odpowiedni sprzęt, wszelkie operacje z czystym tlenem należy wykonywać w sposób umiejętny - zawsze istnieje niebezpieczeństwo zapłonu lub wybuchu.

[1] Gorący nitrox - nitrox zawierający więcej niż 40% tlenu, najbardziej popularne mieszanki to EAN 50 i EAN 80. Stosowanie gorących nitrox-ów wymaga dodatkowego szkolenia ponad poziom podstawowy.

Kursy nitrox-owe

Kursy nitrox-owe są dostępne we wszystkich federacjach i przeważnie obejmują dwa poziomy:

1. poziom pierwszy - obejmuje wykorzystanie nitroksu o zawartości tlenu do 40% głównie jako gazu dennego, co pozwala wydłużyć czas bezdekompresyjny lub zwiększyć konserwatyzm.
2. poziom drugi - pozwala stosować nitrox-y o zawartości tlenu do 100%, głównie jako gazy dekompresyjne. Ten poziom wymaga opanowania umiejętności nurkowania w twinsecie i używania butli stage. Niezbędne staje się zaznajomienie z techniczną konfiguracją sprzętu.

Jeżeli chcecie poznać jak wyglądają programy szkolenia w dwóch organizacjach  PADI i CMAS, odsyłam do poniższych linków:

• PADI Enriched Air Diver - poziom podstawowy nurka nitrox-owego w PADI
• DSAT Tec Deep Diver - poziom drugi nurka nitrox-owego w PADI
• PŁETWONUREK NITROKSOWY KDP/CMAS 1 stopnia (PN1)
• PŁETWONUREK NITROKSOWY KDP/CMAS 2 stopnia (PN2)

 

Tabele nitroksowe

Dostępnych jest wiele rodzajów tabel nitroksowych, przedstawię tutaj tylko dwie tabele na najbardziej popularne mieszanki czyli: EAN32 RDP PADI, EAN36 RDP PADI.

Są to tabele PADI RDP, obsługa identyczna jak przy tabelach powietrznych RDP PADI.

- tabela  ciśnień parcjalnych tleny

- tabela  równoważnych głębokości powietrznych EAD