Nurkowanie w górach

Nurkowanie i góry

Nurkowanie i góry, czy da się to połączyć? Tak i to z powodzeniem. Co prawda polska nas nie rozpieszcza, pod względem możliwości mamy tylko Tatry, gdzie praktycznie nie można nurkować (Tatrzański Park Narodowy), ale w Austrii jest juz zupełnie inaczej. Należy więc zadać sobie pytanie - Jak nurkować w górach?. Czy to nurkowanie różni się od typowego nurkowania, czy występują dodatkowe procedury? Odpowiedź na oba pytania jest twierdząca, więc może wypada poznać część informacji w tym temacie.

Definicji nurkowania górskiego

Nurkowanie górskie (nurkowanie w górach) - to nurkowanie powyżej 300m.n.p.m. (powyżej tej wysokości stosujemy specjalne tabele lub modyfikujemy ustawienia w komputerze nurkowym). Czy jest górna granica? - niestety tak. W nurkowaniu rekreacyjnym nie należy przekraczać wysokości 2400m.n.p.m. absolutny max to 3000m.n.p.m. 

Powyżej 3000m.n.p.m. to nurkowania prawie eksperymentalne.

Najważniejszą sprawą w tego typu nurkowaniach jest prawidłowe obliczenie dekompresji. Zmiana dekompresji w stosunku do warunków panujących na poziomie mórz wynika z niższej wartości ciśnienia. Czym większa wysokość n.p.m. tym panuje mniejsze ciśnienie i zmniejsza się czas bezdekompresyjny. 

Przed pierwszym nurkowaniem należy przejść tzw. "aklimatyzację nurkową". Chodzi o to aby poziom nasycenia azotem w naszym organizmie odpowiadał ciśnieniu panującemu na danej wysokości. Aklimatyzacja zależy od tabel dekompresyjnych i wynosi od 6-24h.

Użycie komputerów nurkowych z funkcją pomiaru ciśnienia pozwala nurkować praktycznie od razu, nie jest wymagana aklimatyzacja.
W latach 1994-1997 dużo nurkowałem w Tatrach, przedstawię więc praktyczny przykład jak zmiana wysokości nad poziomem morza, wpływa na nasze nasycenie azotem. Był to wyjazd na pierwsze górskie nurkowanie w sezonie. Jest początek kwietnia, w Krakowie piękna słoneczna pogoda. Start z Krakowa o 6:00, po dwóch godzinach jesteśmy w schronisku pod Morskim Okiem (mamy zgodę na wjazd samochodem do samego schroniska). Droga do Morskiego Oka zasypana śniegiem, wyjechać można tylko używając łańcuchów. Krótka odprawa, przepakowanie sprzętu i dalej ruszamy pieszo. Cel wyprawy to Czarny Staw nad Morskim Okiem. Pierwszy odcinek jest łatwy, idziemy po zamarzniętym Morskim Oku, ścieżka jest prosta i prowadzi przez środek jeziora. Pokrywa lodowa jest twarda, nie ma problemu z maszerowaniem. Dalej jest gorzej należy pokonać ok. 200m w pionie. Jest ciężko, ale koło godziny 10:00 jesteśmy u celu, wysokość 1583m.n.p.m. Wyciągam komputer Aladin Pro z plecaka i widzę że wskazuje tryb górski (dwie górki) i 16h46' do całkowitego "odsycenia" (tu zaznaczę że przynajmniej od miesiąca nie nurkowałem). Zmiana ciśnienia między Krakowem a Czarnym Stawem była na tyle duża, że aby się odsycić do ciśnienia panującego na tej wysokości należy zaczekać 16h46' (według algorytmu dekompresyjnego tego właśnie komputera [dla tabel, lub innego komputera czas ten będzie inny]).

Aby prawidłowo przeprowadzić dekompresję należy zastosować jedną z trzech poniższych procedur.

Procedury nurkowania w górach:

1. skorzystać z tabel dekompresyjnych stosowanych na poziomie morza i przy pomocy wzoru przeliczeniowego stworzyć tabelę dla naszego nurkowania (tej metody zdecydowanie nie polecam, wymaga bardzo dokładnego zaplanowania nurkowania i równie dokładnej realizacji). O wzorach przeliczeniowych poniżej.
2. skorzystać z odpowiednich tabel dekompresyjnych (przeznaczonych do nurkowania na danej wysokości). W przypadku, kiedy do nurkowania używamy tabel dekompresyjnych musimy pamiętać aby przyrządy do pomiaru głębokości były przekalibrowane w ten sposób, że na poziomie lustra wody wskazują zero. Jest to bardzo ważne.
   Proponuję zapoznać się z tabelami do nurkowań górskich. Jako przykład podaję tabele Bullmanna, na następujące przedziały wysokości: 
• 251-700mnpm
• 701-1200mnpm
• 1201-2400mnpm

Jeżeli nie wiesz jak korzystać z tabel zobacz na stronę jak korzystać z tabel.

1. skorzystać z komputera nurkowego z funkcją nurkowanie w górach. Zdecydowanie najlepsza metoda. Tu zdecydowanie polecam komputery firmy Uwatec. Komputery te automatyczne mierzy ciśnienie atmosferyczne i bez naszej ingerencji przełączają się na tryb nurkowania w górach (sygnalizują to wyświetlając symbol od jednej do trzech górek). Dzięki temu że pomiar ciśnienia wykonuje cyklicznie, wyświetli również czas po którym odsycimy się z azotu do poziomu neutralnego dla danej wysokości. Zaletą takie rozwiązania jest to, że praktycznie zaraz po przyjeździe w góry można nurkować, nie jest wymagana "aklimatyzacja nurkowa". 

Komputery firmy Suunto również umożliwiają nurkowanie w górach, jednak sami musimy ustawić odpowiedni przedział wysokości n.p.m.. Przed pierwszym nurkowaniem, należy zaczekać aby zaaklimatyzować nasz organizm do nowych warunków. 

Specyfika nurkowania górskiego wymaga dodatkowo:

1. Posiadanie odpowiedniego ubioru, adekwatnego do pory roku i panujących warunków. Pogoda w górach może się szybko zmienić, odpowiedni ubiór ochroni nas przed hipotermią.
2. Okulary przeciwsłoneczne to zestaw prawie obowiązkowy w trakcie nurkowań w górach wysokich. Świetnie chronią przed porażeniem słonecznym oczu.
3. Posiadanie sprzętu do wykonania przerębli, jeżeli nurkowanie jest planowane jako nurkowanie pod lodem. Z doświadczenia wiem, że grubość pokrywy lodowej (czystego lodu, oraz lodu śniegowego) może przekraczać nawet 2m.

Przyrządy pomiarowe

W trakcie nurkowań górskich należy stosować odpowiednie przyrządy do pomiaru głębokości.

Wzory przeliczeniowe

Na poziomie morza panuje ciśnienie atmosferyczne około 1at, co wynosi 1013hPa. Wraz ze wzrostem wysokości maleje ciśnienie atmosferyczne, zmieniają się warunki powierzchniowe. Wymaga to zastosowania odpowiednich tabel dekompresyjnych lub zmusza nas do wykonania dodatkowych przeliczeń, kiedy chcemy używać tabel z poziomu morza.

Użycie wzorów do planowania nurkowania w górach

 1. Wyznacz współczynnik Cross'a

 a = Po/Ph      a > 1

gdzie:

Po - ciśnienie atmosferyczne w  [1at] [101325 Pa] [760 mmHg] lub w innych jednostkach, ważne aby w takich samych jak Ph

Ph - ciśnienie w górach (na wysokości akwenu) w [at] [Pa] [mmHg], można ja odczytać z barometru, wyliczyć lub odczytać z tabel.

a - współczynnik Cross'a, dla poziomu morza a=1, wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza rośnie np dla 3000m.n.p.m wartość teoretyczna to a = 1,455 (wartości mogą się różnić ze względu na zastosowany wzór przeliczeniowy)

2. Oblicz TOD - teoretyczną głębokość oceaniczną (głębokość dla poziomu morza)

TOD = D * a          TOD > D

gdzie:

TOD - teoretyczna głębokość oceaniczna. Jest ona większa od głębokości rzeczywistej, wynika to z faktu, że ciśnienie atmosferyczne jest w górach niższe. Czym akwen położony jest na większej wysokości, tym niższe ciśnienie i TOD jest coraz większy. 

D - rzeczywista głębokość nurkowania

3. Oblicz głębokość przystanków dekompresyjnych górskich

GPh = GPo/a       GPh <  GPo

gdzie: 

GPh - głębokość przystanku dekompresyjnego w górach

GPo - głębokość przystanków wynikająca z tabel 3m, 6m, 9m.

4. Oblicz szybkość wynurzania w górach.

DSh = DSo/a   DSh < DSo

gdzie:

DSh - szybkość wynurzania w górach, jest mniejsza niż na poziomie morza

DSo - szybkość wynurzania zgodna z zaleceniami w tabelach dekompresyjnych, przeważnie DSo = 10m/min.

Przykład obliczeniowy - nurkowanie w górach

Grupa planuje nurkowanie na wysokości 2400m.n.p.m na głębokość 30m przez 30min.

1. Wyznaczamy współczynnik Cross'a

a = 1013/750 = 1,350

Ciśnienie na wysokości 2400m.n.p.m zostało obliczone z wzoru Ph=Po*exp(-0,0000125*A) gdzie A to wysokość ponad poziomem morza w [m] Ph=1013*exp(-0,0000125*2400)

2.  Oblicz TOD

TOD = D * a  = 30m *1,35 =40,5m

Nurkując w górach na wysokości 2400m.n.p.m. na głębokość 30m należy korzystać  z tabel dekompresyjnych z poziomu morza na głębokość 42m (nie ma tabel na 40,5m więc należy skorzystać z pierwszej większej głębokości).

3. Oblicz głębokość przystanków dekompresyjnych górskich

GP3m = GPo/a = 3 / 1,35 =2,22m czyli po zaokrągleniu 2m

GP6m = GPo/a = 6 / 1,35 =4,44m czyli po zaokrągleniu 4m

4. Oblicz szybkość wynurzania w górach.

DSh = DSo/a = 10 / 1,35 = 7,4m/min